143بار ديگر به خاندان اموى در دمشق بازگشت و اين هم عوامل خاص خود را داشت كه به آن خواهيم پرداخت.
آغاز زوال حكومت ابن زبير
مروان بن حكم بلافاصله پس از پيروزى بر ياران ابن زبير در شام در سال 65،سپاه نيرومندى را با فرماندهى خود به سمت مصر اعزام كرد تا عامل ابن زبير را از آنجا بيرون كند.سپاه ديگرى را هم به فرماندهى فرزندش عبدالعزيز به سمت عقبه در اردن فرستاد و هر دو سپاه پيروز شدند و مصر در اختيار مروان قرار گرفت.
مروان به شام برگشته،سپاهى را به سوى حجاز و سپاهى را به سمت عراق فرستاد اما پيش از آن كه بتواند كارى از پيش ببرد مرد.زمانى كه فرزندش عبدالملك جايگزين وى شد،تلاش زيادى براى استوارى پادشاهىاش كرد.از يك سو با شيعيان شورشى كوفه- توابين-جنگيده آنان را شكست داد. 1سپس به سوى عراق لشكركشى كرده،والى ابنزبير را از آنجا بيرون راند.آنگاه با شنيدن اخبارى كه از شورشهاى احتمالى در شام به گوشش خورد به آنها پرداخت و همۀ فتنهها را از ميان برد 2و بدين ترتيب بيشتر شهرها را تحت سيطرۀ خود در آورد.در اين وقت تنها مشكل باقى مانده وجود ابن زبير در مكه بود.
انحلال دولت زبيرى
عبدالملك بن مروان بيش از آنچه به نظر مىرسد،نسبت به كار خويش آگاه بود.
وى زمانى كه ابن زبير با خوارج و شيعيان عراق درگير بود،او را به حال خود رها كرد و در انتظار آن ماند تا وى نيرويش را در اين منازعه از دست بدهد و ضعيف شود.ما پيش از اين،دربارۀ خوارج اشاراتى داشتيم و گفتيم كه آنان به خاطر پذيرش حكميت از سوى