106
بُعد اجتماعى
يكى از پيامدهاى فتح مكه توسط اسلام،پديد آمدن نوعى سازمان اجتماعى تازه بود كه تمامى آداب و عادات را ويران ساخت و به جاى آن رويّۀ تازهاى كه مبتنى بر قرآن و سنّت نبوى بود،شكل گرفت.
در اين دعوت اجتماعى بود كه زنده به گور كردن دختران كه ميان طوايفى از قريش و شمار فراوانى از عرب شايع بود از ميان رفت.نكاح مَقت كه بر اساس آن زن شوهر مرده به عنوان ارث به پسران شوهرش يا خويشانش مىرسيد،باطل اعلام شد.همين طور ازدواج با خواهر و عمه و خاله و دختران برادر و خواهر تحريم گشت و تعدد زوجات،از بيش از چهار همسر محدود شد.حتى همين مقدار هم با شروطى كه قرآن گذاشته بود به شدت رو به كاهش گذاشت و يا از ميان رفت.
زن،آزادى زيادى را كه عرب منكر آن بود به دست آورد و البته براى اين آزادى حدودى گذاشته شد كه تعدّى از آن روا نبود.او نبايست زينت خود را جز در جاى خاص و تعريف شده(آنچنان كه در سورۀ نور آمده)آشكار مىكرد.شوهر او حقى بر وى داشت كه قرآن آن را بيان كرده بود،آنچنان كه مىتوانست از او فاصله بگيرد يا او را تأديب كند،البته نه به شكل افراطى در حدّ آنچه از پدرانشان به ارث برده بودند.
در سازمان اجتماعى تازه،مسأله ازدواج و طلاق تعريف شده بود.همين طور قوانين مربوط به شير دادن.با بردگى هم مبارزۀ سختى صورت گرفت و به جاى آن نظم جديدى كه از مشكلات بردگان مىكاست استقرار يافت و حقوقى به آنان داده شد كه قريش و عرب به آن باور نداشتند.در اين نظام جديد،راههايى براى آزادى بردگان تدارك ديده شد كه بسيار فراوان بود.
در نظام اجتماعى-اقتصادى جديد،ربا تحريم شد،ابرازى كه به وابسته كردن افراد ضعيف به قوى،در تمامى جوامع عربى و به خصوص در مكه تبديل شده بود،آنچنان كه ثروتمند هر كارى كه مىخواست انجام مىداد.شراب و قمار هم تحريم گرديد.همين طور تمامى نظام خريد و فروش و قضاوت و ميراث كه سبب برانگيختن روح طغيان و