105
مسائل عمومىمكهدر روزگار رسول صلى الله عليه و آله
بُعد دينى
زندگى در مكۀ پس از فتح،متفاوت با چيزى بود كه پيش از آن در اين شهر جريان داشت.اين بَعد از آن بود كه ارزشهاى والاى جديد،قبيلهگرايى و تفاخر به پدران و انتقامجويى و نوعى از برترى جويى كه منجر به نابودى شد و امتياز خواهى براى بزرگان و قدرت بر جمع آورى ثروت از راه حق و باطل را از بين برده بود و جاى آن را اخوّت دينى گرفته بود.در اين وقت،بزرگى به دين بود و هيچ عربى بر عجمى برترى نداشت و سيادت و صدارت منحصر به اصحاب تقوا شد.اين معيارها در فرهنگ جامعه تأثير گذاشت و اخلاق تازهاى را كه الهام گرفته از قرآن بود پديد آورد و افقهاى تازهاى را بر اساس سيرۀ نبوى پديد آورد كه سابقه نداشت،به طورى كه در ديدگاههاى جامعۀ جديد اثر گذاشت و نخوت و عصبيّت جاهلى را از ميان برد.يكى از پيامدهاى آن اين بود كه فضاى شعر را هم محدود به آن چيزى كرد كه تنها برگرفته از دين بود و رنگى از اخلاق قرآنى داشت.
البته ما نمىتوانيم اين وضعيت را شامل تمامى مردمان مكۀ آن زمان بدانيم.آگاهيم كه مكۀ همان روزگار پر از بدوىها و افراد بى فرهنگ از شهرنشينان بود كه در كنار مؤمنانى كه زندگىشان را وقف خداى متعال كرده و براى باورهايشان احترام قائل بودند، زندگى مىكردند.