103 ابلاغ كردم؟ گفتند:آرى.گفت: خدايا گواه باش.خدايا گواه باش.خدايا گواه باش. ¹

آنگاه به بلال دستور اذان داده،نماز ظهر و عصر را به قصر خواند.سپس به موقف آمد و روى شتر خويش توقف كرده،به تضرّع و دعا مشغول گشت تا خورشيد غروب كرد.در اين وقت از عرفات به سمت مزدلفه حركت كرد و نماز مغرب و عشا را در آنجا گذارد و از ابن عباس خواست تا براى او سنگريزه فراهم آورد.سپس به منى رفت و از آن جا عازم مكه شد.

رسول صلى الله عليه و آله پس از فراغت از حج،به مُحصّب ²آمد،جايى كه خيمه‌گاهش را سرپا كرده بود.يك شب در آنجا خوابيد و همان شب طواف وداع را انجام داد.صبح آن روز نداى كوچ سر داده شد.مردمان ديگر هم عازم شده،به همراه او به سوى مدينه حركت كردند.اين در حالى بود كه بزرگان قريش و چهرگان مكه براى توديع،او را بدرقه مى‌كردند.

دو ماه و چند روز پس از رفتن رسول صلى الله عليه و آله از مكه بود كه آن حضرت رحلت كرد.

اين امر تأسفى عميق و اندوهى بزرگ به همراه داشت.

برخى از كتاب‌هاى سيره ³آن حضرت را چنين وصف كرده‌اند: ⁴اميرالمؤمنين