130

قنان

عرّام گويد:در ابلى آبهايى است؛از آن جمله بئر معونه و ذو ساعده و جماجم يا حماحم (مورد شك)و وسباء.اينها از آن بنى سليم است.كوههايى هستند متصل به يكديگر. ¹و نيز به هنگام سخن از جبال سراة گويد كه در اين كوهها زهابهايى است شيرين و چشمه‌هايى است جز قرقد و يسوم.در آنجا آبى نيست مگر آنچه در گودالهايى گرد مى‌آيد ولى كس نمى‌داند كه از كجا آمده است.

آبگيرها و استخرها

در كتب نام بسيارى از آبگيرها و استخرهاى حجاز آمده است.در تعريف آبگير،عرّام گويد:از بر سر هم نهادن چند سنگ پديد مى‌آيد تا آب حبس شود.

ابن منظور گويد:حبس هر چيزى است كه مجراى وادى را بدان بربندند.و نيز گويند حبس،سنگ يا چوبى است كه در مجراى آب نهند تا آب جمع شود و مواشى خود را آب دهند.در حديث آمده است كه پرسيد كه در كجا آب را حبس كرده‌اند؟-يعنى جلو آب را بسته‌اند-نزديك است كه از آن شعلۀ آتشى سركشد كه گردن اشتران را در بصرى روشن سازد.

بعضى گويند شكافهايى است در ميان سنگلاخها كه آب در آنها گرد مى‌آيد و اگر جمعى را به آب نياز باشد،آنان را كفايت كند.حبس مترادف مصنعه( آبگير)است و جمع آن احباس است و نيز آن را مستنقع( آبگير)گويند.ليث گويد:چيزى است كه جلو آب را با آن سد كنند و خس و خاشاك آب را به آن بگيرند.عربها آن را مزرفه هم مى‌گويند و نيز گويند كه آب در آن جمع شود و چون پر شد به«حبس»ديگر رود.ابن الاعربى گويد:حبس سنگهايى است كه بر دهانۀ رودخانه نهند تا مانع طغيان آب گردد. ²ابن سيده گويد كه حبس مانند مصنعه و جمع آن احباس است،معناى ديگر آن مستنقع( آبگير)است ابن سكيت گويد:

حبس سنگهايى است كه بر سر مجراى آب نهند تا آب در آنجا گرد آيد و مردم آب نوشند و