97جمرات را در روز سيزدهم مجددا رمى نمايند.خداوند مىفرمايد:
فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلاٰ إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقىٰ . 1
و بدين گونه مناسك حج به پايان رسيد و كارهايى كه بر محرم تا اين زمان حرام گشته بود مجددا حلال گرديد.(در تصاوير ص 345 و 346،حاجيان را در حال رمى جمرات مىبينيد.)
از نكات خندهآور حجاج هنگام رمى جمرات،اين بود كه بعضى از حجاج هفت ريگ خود را يكجا به سوى جمره پرتاب كرده و شيطان را به زبان خود اين چنين خطاب مىكرد:«لعنت بر دينت!»گروهى ديگر ريگها را دانه دانه پرتاب كرده و جملۀ سابق را پس از هر پرتاب به زبان مىآورد و يا اين چنين خطاب مىكرد:«در چشم دينت!»و نيز برخى ديگر از حجاج اكتفا به هفت سنگ ريزه خود نكرده و سنگهاى بزرگى را مىآورد و به ستون جمره پرتاب مىكرد.گروهى ديگر به اين مقدار هم قناعت نكرده و تا آن كه جزئى از ساختمان جمره را خراب نمىكرد آسوده نمىشد.عدهاى بر روى ديوار جمره رفته،سنگ خود را بدان پرتاب مىكردند و نيز عدهاى ديگر بدن خود را بدان چسبانده و رمى مىكردند.يكى از افسران همراه به نام يوزباشى عبد الوهاب حبيب افندى هنگامى كه به جمرۀ عقبه رسيد ناگهان به همراه سربازان گروه به يك باره همانند حملات نظامى بر دشمن و گرفتن انتقام از آنان،بر شيطان(-جمره)تاخته و براى گرفتن انتقام از او،همۀ سنگهاى خود را يك جا پرتاب كردند.
مراسم جشن خواندن فرمان سلطانى
مراسمى در روز يازدهم ذى الحجه در منا براى خواندن فرمان سلطانى از سوى شريف مكّه برگزار شد.در اين مراسم،شريف دو امير كاروان مصرى و شامى و خزانهدارهاى آن و نيز افسران و شخصيتهاى كشورى و ديگر حجاج را دعوت كرد.
اين جشن در سراپردۀ شريف،در حالى كه نگهبانان شريف و والى به همراه گروه موزيك