316
كالبدر يشرق نوره
اذ جنّ ليل أسود
و تاريخ 1073 ه.كه مربوط به سلطان محمد خان است بر آن نوشته شده است در ابتداى ديوار حجر از سمت شرقى در بالا اين نوشته به چشم مى‌خورد:
الحمد لله الذى
جعل المطاف منوّرا
بضيا جبينه زين
كالشمس أضحى
حج در جاهليت
عربها از زمانهاى دور در دوران جاهليت،مراسم حج بيت الله الحرام را انجام مى‌داده‌اند.آنان بر دو آيين بودند:حلّه و حمس،حمس آيين قريش و همپيمانان آنان از كنانه و خزاعه و اوس و خزرج و قضاعه و جديله و غطفان و عدوان و ديگر قبائل عرب بود.احمس؛يعنى كسى كه بر آيين خود استوار و پاى‌بند است.قبيلۀ قريش هر گاه به مردى از اعراب دختر،به همسرى مى‌دادند با آن مرد شرط مى‌كردند كه همه فرزندانى كه از او متولد مى‌شوند بايد به آيين حمس درآيند يا به گفتۀ آنان احمسى باشند.
عربها داراى خصوصيتى بودند كه هيچيك از غير عربها آن را در خود نداشتند.آنان همپيمانانى بودند استوار كه اعتقاد،به بسيارى از سنتهاى ابراهيمى داشتند و بدان عمل مى‌كردند.آنان به اعراب فرومايه و بى‌دين و بى‌ادب شباهتى نداشتند.فرزندان خود را ختنه كرده و حج خانه و مناسك آن را بجاى مى‌آوردند.
مردگان خود را كفن كرده و غسل جنابت مى‌دادند و با وقار و سكينه گام برداشته و از ازدواج با دختر و دختر دختر و خواهر و دختر خواهر و ديگر محارم،پرهيز مى‌كردند و از زرتشتيان و آتش‌پرستان دورى مى‌گزيدند.آنان در ازدواج‌هاى خود مهريه قرار داده و بر آن شاهد اختيار مى‌كردند و سه بار طلاق داشته‌اند كه قرآن اين سنتها و كارهاى آنان را تأييد نموده است و بدين جهت عبد الله بن عباس هنگامى كه شخصى در مورد طلاق عرب از او سؤال مى‌پرسد،در جواب مى‌گويد:هنگامى كه مردى براى نخستين بار همسر خود را طلاق مى‌گفت،مى‌توانست با بازگشت بدو وى را همسر خود كند و اگر براى بار