185تدريج در عصر بعدى افزايش مىيابد،زمانى كه از شاهدان آن حادثههاى عظيم ومعجزههاى بزرگ ديگر كسى زنده نبوده است، ومخصوصاً امورى كه مربوط به فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام بوده كه عدّهاى از ترس،وگروهى نيز از روى عناد ودشمنى آن را پنهان مىكردند،واحياناً گروه اندكى كه به خود جرأت مىدادند و به نقل فضايل اهل بيت عليهم السلام به ويژه اميرالمؤمنين عليه السلام مىپرداختند،بايد خود را براى انواع محروميّتها آماده مىكردند،وچه بسا بايد دست از جان خويش مىشستند.
به همين جهت مىبينيم راويان داستان غدير خُم واعلام ولايت وخلافت اميرالمؤمنين على عليه السلام،با وجودى كه در حضور جمعيّتى بيش از يكصد هزار نفر صورت گرفته،وپيامبر صلى الله عليه و آله و سلم با تأكيد فراوان از همۀ حاضران خواستهاند كه به غايبان برسانند،از يكصد تن تجاوز نمىكند.
د-با دقّت در برخى خصوصيّات و ويژگىهاى داستان مىفهميم كه اصولاً زمينه براى توجّه عمومى به اين حادثه در زمان واقعه فراهم نبوده است،زيرا از سويى مدّت زمان وقوع اين حادثۀ عظيم خيلى كوتاه بوده؛در حدّ خواندن يك نماز چهار ركعتى،واز سوى ديگر ارتفاع خورشيد در حدّى نبوده كه بخشهاى زيادى از زمين را روشن كند،تنها در مناطق اطراف كه از نظر افق به آن نزديك بودهاند قابل رؤيت بوده است،آن هم به شرطى كه بگوييم موانع طبيعى مانند ابر