98اندكى متفاوت به نظر مىرسد، اما همگى در اين مضمون با يكديگر مشتركاند.
در برخى روايات به جاى خليفه واژۀ «امير» آمده است. 1
دربارۀ اينكه مقصود پيامبر(ص) از اين دوازده امير يا خليفه چه بوده از دير باز بحث و اختلاف نظر وجود داشته است. بسيارى از اهل سنت، ابوبكر،
عمر و عثمان را جزو اين خلفاء مىدانند و بقيه را از بنى اميه به حساب مىآورند و آخرين خلفاء را عمر بن عبدالعزيز مىشمارند!
امّا ناگفته پيداست كه چنين ديدگاهى از هيچ منطق و مبنايى پيروى نمىكند و بيشتر گونهاى گمانهزنى و برداشت سليقهاى به نظر مىرسد.
شگفت آنكه به هيچ روى و با هيچ معادله يا محاسبهاى با عدد دوازده نيز كه در حديث مورد تأكيد قرار گرفته است سازگار نمىباشد.
از اين گذشته، اشكال ديگرى كه بر چنين ديدگاهى وارد مىشود آن است كه حديث شريف امر دين را در زمان حكمرانى دوازده پيشواى موعود بهسامان و پابرجا شمرده است، در حالى كه به سختى مىتوان امر دين را در زمان حكمرانى كسانى چون پادشاهان خونريز بنى اميه به سامان و پا برجا شمرد.
حقيقت آن است كه بسيارى از اينان خود باعث