77
روايات و ديدگاهها
روايات و اقوال مورّخان در مرحله نخست دو دسته است:
1 - آن دسته كه جوشش زمزم را به جبرئيل نسبت دادهاند.
2 - دستهاى كه آن را به اسماعيل منتسب دانستهاند.
در جزئيات هر يك از اين دو دسته نيز اختلاف نظر وجود دارد:
مطهّر بن طاهر مقدسى 1 در چگونگى جوشش زمزم با اشاره به اختلاف نظرها در اين خصوص مىنويسد:
«همينكه هاجربه سوىاسماعيل شتافت، او را ديد كه با دست خود با آب بازى مىكند در حالى كه آب از زير گونۀ او جوشيده است و برخى گفتهاند آب از زير پاشنۀ پاى او جوشيده است و برخى برآنند كه جبرئيل آمده و با پاى خود زمين را شكافتهكه بر اثر آن آب