76فوران آن رو به آبادانى رفت. امّا اينكه پيدايش زمزم با چه شيوه و چه عاملى رخ داد، اين مطلب مورد اختلاف است.
برخى آن را به شهپر جبرئيل يا پاشنۀ پاى او يا سرانگشت او نسبت دادهاند كه به صورت انسانى در آمد و چنين مأموريتى را انجام داد و آب زمزم را جارى ساخت.
برخى ديگر آن را با اثر پاى اسماعيل به عنوان يك كرامت و اعجاز مرتبط دانسته و گفتهاند: اين هنگامى بود كه كودك از تشنگى و بىقرارى پاشنه پاهايش را بر زمين مىساييد كه ناگاه آب از زمين جوشيد. روايات فريقين نيز در اين باب مختلف است؛ چنانكه مورّخان نيز در اين خصوص به گونههاى متفاوت سخن گفتهاند. گروه سوّمى از مورّخان نيز به شيوۀ احتياطآميز از جوشش آب و پيدايش زمزم به ارادۀ خداوند سخن گفتهاند و متعرض چگونگى آن نشدهاند.
مسعودى در كتاب اخبار الزمان اين رويه و شيوه را پيموده و مىنويسد:
«وامّا اسماعيل قطن الحرم و نبع له زمزم بأمر اللّٰه تعالى..». 1