229نمونههاى اخلاق عرب پس از چهارده قرن از ظهور اسلام است! پيش از اسلام چه بودهاند!
ظهور چنين پيامبرى، از ميان اين مردم، روشنترين آيت حق است! «هُوَ الَّذِى بَعَثَ فِى الأُْمِّيِّينَ رَسُولاً. . .» 1صلى الله عليك يا رسول الله!
كلمۀ عمومى كه پيوسته شنيده مىشود، «بخشش» است؛ شوفر، قهوهچى صاحب منزل، سقا، گدا و. . . همه مىگويند: «حاجى بخشش!» به ترك و فارس و هندى وآفريقايى همين كلمه را مىگويند. انتخاب اين كلمۀ فارسى، گويا از آن جهت است كه ايرانيان بيش از ديگران اهل بخشش بودهاند!
منتظريم از شدّت گرما كاسته شود تا حركت نماييم. پس از نماز، از قهوهخانه بيرون آمديم. طرف راست، درياى شن است و طرف چپ درياى آب.
رابُغ اولين قطعهاى است كه در آن باغ و نخلستان ديديم و مثل بسيارى از نقاط حجاز مستعد عمران و آبادى است ولى حكومت حجاز به عمران توجهى ندارد. نزديك رابغ، در طرف جنوب شرقى، ميقات جحفه است كه در تاريخ نامى دارد. معلوم مىشود كه محلّ آبادى بوده. در فتح مكه چون سپاه اسلام در جحفه متمركز شدند، خبر به اهل مكه رسيد و عباس و ابوسفيان براى چارهجويى پيش آمدند.
عصر از رابغ حركت كرديم و تا اينجا قسمت كمى از راه آسفالت