145است كه در مغرب و مشرق است و شهر در ميان اين درّه، از جنوب غربى به طرف شمال مىباشد. مسجدالحرام در وسط شهر و در دل وادى قرار گرفته است. از اطراف، سلسله كوهها مانند حصارهايى پشت سرهم، اطراف آن را احاطه نموده است اجمالاً معلوم است كه مقامات تاريخى اسلام و مواقف پيامبر اكرم و مسلمانان؛ مانند كوه ابوقبيس، غار حرا، غار ثور، شعب بنىهاشم و شعب على در ميان همين كوهها و در دامنههاى آن است كه با دوربين مىبينيم ولى موارد و خصوصيات آن را نمىشناسم.
اى كاش مىتوانستم چندى در اين سرزمين بمانم و وسيله و راهنمايى داشتم تا يك يك اين موارد تاريخى را از نزديك زيارت كنم؛ آنجا كه رسول اكرم در آغاز بعثت ايستاد و مردم را با صداى بلند خواند و دعوت خود را آشكار ساخت! آن خانههايى كه مسلمانان نهانى جمع مىشدند و آيات قرآن را مىشنيدند. خانۀ خديجه كجاست؟ خانۀ امّ هانى كه از آنجا به بيتالمقدس و آسمانها معراج نمود كجاست؟ غار حرا كه ماههاى رجب، شعبان و رمضان را تنها آنجا به سر مىبرد و اوّلين آيات به گوشش رسيد در قلّه و اطراف كدام يك از اين كوههاست؟
اين محلهاى پرارزش و تاريخى اسلام كه مسلمان هزاران درس توحيد و ايمان از آنجاها مىگيرد، پيش از زمان تسلّط اخوان سعودى، بناها و آثارى داشته و كسانى براى راهنمايى و كمك حجاج به اين مكانها آماده بودند ولى امروز آن آثار را خراب كردهاند و مىگويند رفتن به آن جاها را نيز قدغن نمودهاند! پس اگر هم بعد از ايام حج