181پنجره پيش از آن، نوشته شده: ماء زمزم لما شرب له.
«لايجمع ماء زمزم و نار جهنم فى جوف عبد» 1 - سلطان عبدالحميد خان 1201 ه . 2
ابن جبير و زمزم
ابن جبير (م 614)، جهانگرد قرن هفتم، وضعيت زمزم را اينگونه توصيف مىكند: گنبد چاه زمزم مقابل ركن (حجر)الاسود است و فاصلهاش تا حجرالاسود بيست و چهار قدم باشد. مقام ياد شده، كه پشت آن نماز مىگزارند، از سمت راست آن گنبد است و از ركن پيوسته بدان تا آنجا ده قدم است. داخل محوطۀ زمزم با سنگ مرمر سپيد بسيار صاف و بىلكّه و نقش مفروش شده و دهانۀ آن چاه مبارك در ميان اين محوطه قرار دارد امّا اندكى از مركز محوطه به جانب ديوارى از كعبه كه برابر آن واقع شده متمايل است.
ژرفاى چاه چنان كه مىگويند، هفت قامت است. درِ گنبد زمزم روى به جانب شرق دارد (ولى) درِ دو گنبد معروف به عباسى و يهوديّه روى به جانب شمال دارد. ركن پيوسته به پهنۀ ناظر بر بيتالعتيق (كهن سراى كعبه) از گنبد منسوب به يهوديه به ركن چپ پهنۀ اخير كه روى به شرق دارد، از گنبد عباسيّه، با اندكى انحراف از آن، گنبد موسوم به يهوديه قرار دارد. اين هر دو گنبد اكنون خزانۀ اوقاف بيتالكريم (كعبه) از قرآنها و كتابها و شمعدانها و ديگر چيزهاست. البته گنبد عباسيه صفت و نسبت آشاميدنى خود را از دست