1) - ابن كثير، السيره النبويه، ج 1، ص 171

2) - از شواهد تاريخى مى‌توان فهميد كه زَمْزَمه كردن در ميان برخى از ملت‌ها مرسوم بوده، به شكلى كه‌در موقع غذا خوردن و نماز خواندن بدون بهره‌گيرى از زبان و لب‌ها، صدا را در گلو گردانده زمزمه مى‌كردند. مجوسان را رسم بر اين بود و خليفه دوّم نيز به كارگزاران خود دستور داد تا آنان را از اين كار باز دارند. لسان العرب، ج 6، ص 85؛ معجم‌البلدان، ج 3، ص 166. در كتاب التاج منسوب به جاحظ آمده: پادشاهان ساسانى هنگامى كه طعام ايشان حاضر مى‌شد بر آن زمزمه مى‌كردند و كسى به حرفى سخن نمى‌گفت تا بلند شود و اگر به سخن گفتن ناچار مى‌شد بجاى آن به اشاره غرض و مقصود خود را مى‌فهماند، ابوريحان بيرونى گفته است: سروش نخستين كسى بود كه به زمزمه امر كرد و آن عبارتست از اشاره‌اى كه لب بسته ادا شود نه با گفتار مفهوم و اين امر از آن روست كه چون ايشان - زرتشتيان - نماز گزارند و تسبيح خدا كنند و او را ستايش نمايند در اين ميان طعام تناول كنند، ناگزير ايشان را ميسّر نگردد كه در ميان نماز سخن گويند پس همهمه كنند و اشاره نمايند و سخن نرانند. اين روايت را من از آذر خوردى مهندس شنيده‌ام. لغت‌نامۀ دهخدا، ج 8، صص 11379 و 11380