79آرى، محاصره سه ساله در شعب ابوطالب، گرسنگى، محروميت و آوارگى نتوانست استقامت پيامبر و يارانش را درهمشكند. ايشان پس از بيست و سه سال مبارزه، هدف خويش را پيش برد و دين اسلام را گسترش داد.
18 نظم و انضباط
پيامبر اسوه نظم و انضباط بود. نظمى دقيق و الهى بر همه شئون رفتارى وى سايه افكنده بود. وى صفهاى نماز را منظم مىداشت و سخت بر آن تأكيد مىكرد و مىفرمود:
سووا بين صفوفكم و حاذوا بين مناكبكم لا يستحوذ عليكم الشيطان . 1
ميان صفها را پر كنيد و دوش به دوش يكديگر بايستيد تا شيطان بر شما چيره نشود.
پيامبر آنقدر نسبت به نظم حساس بود كه در سخن ديگرى با شدت بيشترى، رعايت اين هماهنگى را از نمازگزاران مىطلبد:
اقيموا صفوفكم فإني أراكم من خلفي كما اراكم من قدامي و من بين يدى و لا تخالفوا فيخالف الله بين قلوبكم . 2