189

قداست وامنيت حرم

شناخت انسان

انسان نه از لحاظ تجرد هستى، همسان فرشته‌هاست كه بى نياز از هماهنگى با همنوع خود باشد و با شعار «مٰا مِنّٰا إِلاّٰ لَهُ مَقٰامٌ مَعْلُومٌ » ¹ زندگى‌كند و نه از جهت مادى همتاى حيوان‌هاست، كه حاجتى به تبادل نظر وتعاون با همجنس خويش نداشته باشد و با شعار «قَدْ أَفْلَحَ الْيَوْمَ مَنِ اسْتَعْلىٰ » ² كه برخاسته از حلقوم درندگان بشرنما چون آل فرعون است بسر برد و نه مى‌تواند بدون تكيه‌گاه تكوينى به تشتّت و پراكندگى خاتمه دهد و راز و رمز اتّحاد با همنوع خود را دريابد و با انجام رفتار مناسب به وحدت روى آورد و به شعار «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكّٰى » ³از هرگونه نقص و عيب برهد و به كمال انسانى برسد.

انسان از يك عامل «كثرت» به نام طبيعت و يك عامل «وحدت» به نام روح ماوراء طبيعت تشكيل يافته است. اگر جنبۀ طبيعى خود را فربه نمايد جز اختلاف و نزاع چيزى نمى‌يابد. و اگر جنبۀ ماوراء طبيعى