55 الْحَجِّ، إِنْ شَاءُوا وَإِنْ أَبَوْا، فَإِنَّ هَذَا الْبَيْتَ إِنَّمَا وُضِعَ لِلْحَجِّ ». ¹ راز اينكه امام صادق(ع) در اين حديث فرمود: «كعبه براى حجّ قرار داده شد» آن است كه كعبه ويژگى‌هاى ارزشمندى دارد كه مردم را وا مى‌دارد تا به‌سوى آن رهسپار شوند و چنانچه از روى قصور يا تقصير از گزاردن حج باز ماندند بر والى مسلمانان است كه آنان را وادار سازد تا به بيت‌الحرام درآيند و به گِردش طواف كنند و آن را واننهند. اين همان حكومت اسلامى است كه زمامدارىْ عادل بر آن فرمان مى‌راند و بيت‌المال مسلمانان به دست اوست.

امام‌صادق(ع) در بيانى ديگر فرمود: اگر مردم زيارت قبر رسول اكرم(ص) را ترك كردند بر والى است كه آنها را بر انجام اين كار و ماندن در جوار قبر پيامبر(ص) وادارد و چنانچه مردم فاقد مال باشند از بيت‌المال مسلمين بر آنان انفاق كند. ² از اين روايت استظهار مى‌شود كه زيارت رسول اكرم(ص) به منزلۀ تجديد ميثاق و بيعتى مجدد براى تحكيم حكومت اسلامى است.

3. امام‌باقر(ع) فرمود: مردم فرمان داده شدند تا نزد اين سنگ‌ها آمده، به گِرد آنها طواف كنند و سپس نزد ما آيند و از ولايت خويش ما را آگاه سازند و يارى خويش را بر ما عرضه دارند؛ «

إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَأْتُوا هَذِهِ الْأَحْجَارَ فَيَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ يَأْتُونَا فَيُخْبِرُونَا بِوَلَايَتِهِمْ وَيَعْرِضُوا عَلَيْنَا نَصْرَهُمْ ». ³ اگر حكومت و ولايت به معناى سياست موردنظر نباشد، به آگاهانيدن امام از ولايت و عرضه كردن نصرت بر او نيازى نيست.

4. اسلام كه پيامبران بدان مبعوث شده‌اند در توحيد محض كه هرگونه شركى را طرد مى‌كند، تجلّى مى‌يابد؛ وَ لَقَدْ بَعَثْنٰا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا اللّٰهَ وَ اجْتَنِبُوا الطّٰاغُوتَ . ⁴ اين طرد و نفىْ تنها اعتقاد قلبى يا ذكر قالبى نيست، بلكه اعلام انزجار و نداى تبرّى و فرياد برائت در برابر سركشان فرومايه است. اين معنا در حج تحقّق مى‌يابد؛ زيرا حج جايگاه «اِعلام» و «اَذان» اين نكته است كه اسلام از شرك برى بوده و مسلمانان از مشركان برائت