42چيزى قربان كرد كه ابراهيم(ع) قربان نكرده بود. آن قربانى، حسين بن على(ع) بود.

با توجه به نكات مزبور، راز اينكه امام‌زمان(عج) در آغاز قيام خود بر ضدّ ستم و براى عدل‌گسترى، خود را سزاوارترين فرد به پيامبران و به ويژه ابراهيم خليل و رسول اكرم(عليهم السلام) معرفى مى‌كند روشن مى‌شود؛ «

إنَّ القائِمَ إذا خَرَجَ، دَخَلَ المسجدَالحرامَ فيَسْتَقبِلُ الكعبةُ ويَجْعَلُ ظَهْرَهُ إلى المَقامِ، ثُمَّ يُصَلِّى رَكعتَيْنِ، ثُمَّ يَقُومُ‌ُ فَيَقُولُ: يا أَيّهَا النّاسُ! أنَا أَولَىْ النّاسِ بِآدمَ. يا أَيُّها النَّاسُ! أَنا أَولَى النّاسِ بِإبراهيمَ... ». ¹

از اين همه، بُعد سياسى حج نيز آشكار مى‌شود؛ زيرا برائت از مشركان و دورى گزيدن و ابراز انزجار از آنها و قطع دستانشان و اعلان صريح اين مواضع، مناسك سياسى حج است.

معاد مجسّم

حج با مناسك خاص خود كه در هيچ عبادت ديگرى يافت نمى‌شود تأويل آنها را جز خدا كس ديگرى نمى‌كند، معاد مجسّم و حكايت‌گر روز نُشور و بيانگر روز حشر است؛ زيرا مردم در آنجا با وجود اختلاف زبان‌ها و رنگ‌ها، به يك ندا پاسخ مى‌گويند و يك فرياد و فرمان را اجابت مى‌كنند و جز خداى واحد قهار كسى بر آنها فرمان نمى‌راند. مناسك حجّ نمونه‌اى از قيامت و حشر اكبر و تجسم از حشر مردم در روز قيامت و برهنگى آنان در معاد است. در اينجا به نمونه‌هايى از تجلّى معاد در حج اشاره مى‌شود:

1. گرد آمدن حج‌گزاران در ميقات‌ها و مواقف.

2. تفرّد مردم از جمع، چونان حال آنان در معاد، كه گرچه روز «جمع» است و همۀ انسان‌ها در آن گرد مى‌آيند؛ يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ²، إِنَّ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ * لَمَجْمُوعُونَ إِلىٰ مِيقٰاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ ³ليكن همه تنها به سوى خدا خواهند آمد؛ وَ كُلُّهُمْ