41همچنين امام‌صادق(ع) فرمود: با پدرم طواف مى‌كردم. چون به حَجَر رسيد با دستش آن را مسح كرد و بوسيد و چون به ركن يمانى رسيد، آن را در بر گرفت. پرسيدم: فدايت شوم! حجرالأسود را به دست خويش مسح مى‌كنى و ركن يمانى را در بر مى‌گيرى؟ پاسخم داد: رسول خدا(ص) فرمود: هرگاه نزد ركن يمانى مى‌آمدم جبرئيل را مى‌ديدم كه در آمدن به سوى آن از من پيشى جسته و آن را در بر گرفته است؛ «

مَا أَتَيْتُ الرُّكْنَ الْيَمَانِىَّ إِلَّا وَجَدْتُ جَبْرَئِيلَ قَدْ سَبَقَنِى إِلَيْهِ يَلْتَزِمُهُ ». ¹

حال كه روشن شد حج، وحى ممثل است و بنيانگذار كعبه مناسك آن را با مشاهده فرا گرفته است بايد مردم به انجام آنچه كه از او به ارث برده‌اند مأمور شوند تا شايد ايشان نيز اندكى از آنچه را او ديد مشاهده كنند: وَ أَذِّنْ فِي النّٰاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ ²؛ چون از يَأْتُوكَ در اين آيه، فهميده مى‌شود كه مقصود، آمدن مردم به نزد ابراهيم(ع) و رسيدن بدان نكاتى است كه آن حضرت به آنها رسيده است، نه آنكه فقط به مكه سفر كرده و به زيارت كعبه بيايند؛ زيرا اين تعبير فقط به معناى عمل به مناسك نيست.

تنها كسانى نزد ابراهيم(ع) مى‌آيند كه همچون او براى قيام در برابر هواپرستان و بت‌پرستان ³ و تبرى از كفر و نفاق‌پيشگان ⁴، خود را آمادۀ پذيرش هرگونه خطرى ⁵ كرده، با عقيده و كردارى حنيف ⁶ و قلبى سليم ⁷ در پيشگاه خداى سبحان حاضر شوند. با توجه به اين ويژگى‌هاست كه خداوند فرمود: خاتم پيامبران¦ سزاوارترين فرد به ابراهيم(ع) است؛

إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهذَا النَّبِىُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا ⁸؛ از اين‌رو آن حضرت