33ثمرى ندارد. از اين‌رو پيامبر گرامى¦ فرمود: زمانى خواهد آمد كه حج پادشاهان تفريح، و حج توانگران سوداگرى، و حج تهى‌دستان گدايى است؛ «

يَأْتِى عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ يَكُونُ فِيهِ حَجُّ الْمُلُوكِ نُزْهَةً وَحَجُّ الْأَغْنِيَاءِ تِجَارَةً وَحَجُّ الْمَسَاكِينِ مَسْأَلَةً ». ¹

13. امام‌على‌بن موسى‌الرضا(ع) دربارۀ آثار و بركات حج فرمود: مردم به گزاردن حج فرمان يافتند تا به مهمانى خداى عزّ وجلّ وارد شوند و از او طلب افزونى كنند و از گناهانى كه بدان آلوده شدند خارج شوند، تا در حالى كه از گناهان گذشته توبه كرده‌اند آغازگر آينده باشند؛ «

إِنَّمَا أُمِرُوا بِالْحَجِّ لِعِلَّةِ الْوِفَادَةِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَطَلَبِ الزِّيَادَةِ وَالْخُرُوجِ مِنْ كُلِّ مَا اقْتَرَفَ الْعَبْدُ تَائِباً مِمَّا مَضَى مُسْتَأْنِفاً لِمَا يَسْتَقْبِلُ... ». تا آنكه فرمود: و نيازمندى‌هاى ساكنان اطراف كعبه در جاهايى كه امكان اجتماع براى ايشان وجود دارد، تأمين گردد. افزون بر اين ثرمات، در آنجا تفقّه صورت مى‌پذيرد و اخبار و احاديث امامان معصوم(عليهم السلام) به هر منطقه و ناحيه‌اى مى‌رسد... . ²

14. آنچه در حج در مورد روشنى حق و وسعت رحمت وارد شده، در عبادات ديگر نه اين روشنى به چشم مى‌خورد و نه اين وسعت. خداى تعالى دربارۀ آشكار بودن حقّ در حج فرمود: وَ لِلّٰهِ عَلَى النّٰاسِ حِجُّ الْبَيْتِ ³؛ زيرا اسرار حج، كه آيات خداست، در آنجا روشن و بيّن است. امّا در مورد وسعت رحمت حج:

الف. امام‌باقر(ع) دربارۀ كسى كه به قصد حج واجب بيرون آمده و در بين راه جان سپرده است، فرمود: اگر در حرم بميرد، براى حج واجب او كفايت ⁴ مى‌كند و تكليفى بر وى نيست. اين جلوه‌اى از سعۀ رحمت و ادب مهماندارى خداوند است.

ب. رسول خدا(ص) در حجةالوداع، هنگام وقوف در عرفات، نزديك غروب خورشيد، فرمود: پروردگارتان در اين روز بر شما منّت نهاد و نيكوكارتان را آمرزيد و او را شفيع بدكردارتان قرار داد. پس در حالى كه آمرزيده شده‌ايد به سوى مشعرالحرام روانه شويد؛