234خاتم انبيا¦ انسان كاملى است كه هم از كمالات ظاهرى برخوردار و هم از مقامات معنوى بهرهمند است، از اينرو دربارۀ تعليم دستورهاى فقهى و احكام عملى حج به ديگران فرمود:
«خُذُوا عَنّى مَناسِكَكُمْ» ، 1 چنانكه دربارۀ تعليم احكام نماز فرمود:
«صَلُّوا كَما رأيْتُمُونى أُصَلّى» . 2 دربارۀ تعليم اسرار حج و بيان سرّ بعضى از زواياى آن نيز در حجةالوداع مطالبى فرمودند كه نمودارى از آن ذيلاً بيان مىشود:
1. تهذيب نفس و تزكيه روح در محورهاى سهگانۀ توحيد، پيوند با امام و اتحاد و اتفاق و حفظ هماهنگى عامۀ مؤمنان؛
«ثَلاثٌ لايَغُلُّ عَلَيْهِنَّ قَلْبُ امْرِءٍ مُسْلِمِ: إخْلاصُ الْعَمَلِ لِلّهِ وَالنَّصيحَةُ لأئمَّةِ الْمُسْلِمينَ وَاللُّزومُ لِجَماعَتِهِمْ» . 3
بنابراين، حجگزارْ خدا را به اخلاص كامل و بىشائبه در دين او مىپرستد و سران و پيشوايان خويش را نصيحت و دربارۀ آنان خيرخواهى مىكند و با جامعه اسلامى همراه است.
2. برقرارى امنيت همه جانبه و حفظ مال و خون مردم از تهاجم؛
«فإنَّ اللهَحَرَّمَ عَلَيْكُمْ دِمائكُمْ وأمْوالَكُمْ... وَاتَّقُوا اللهَ وَلا تَبْخَسُوا الناس أشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِى الأرْضِ مُفْسِدينَ. فَمَنْ كانَتْ عِنْدَهُ أمانَةٌ فَلْيُؤدِّها» . 4