161براى جاىجاى حرم و نيز مناسك حج و عمره اسرار و رموزى است كه جز براى زائران خاص كه صاحبخانه را در مجالىِ گوناگون مشاهده كرده و به ديدار ربّالبيت و شهود آيات آفاقى و انفسى آن و امتثال حج ابراهيمى و اعتمار ناب حسينى نائل مىشوند مكشوف نخواهد بود.
امامصادق(ع) در بيان برخى اسرار حج كه ترسيمكنندۀ چهرۀ باطنى حج است فرمود: «...سپس با آب توبۀ خالصانه، گناهان خود را بشوى و جامۀ صدق و صفا و خشوع در بر كن و از هر آنچه كه تو را از ياد خداوند مانع مىشود و از اطاعت او باز مىدارد، دورى كن؛ و لبيكگو، بدينمعنا كه خدا را پاسخى بىآلايش و پاك دادى، چنانكه به ريسمان استوار او چنگزدى؛ و به قلب خويش با كروبيان به گردش عرش طواف كن، همچون طواف خويشتن با مسلمانان بر گرد كعبه؛ و به قصد فرار از هوا و تبرّى از همۀ نيرو و توان خويش، هَرْوَله كن.
آنگاه از غفلت و لغزشهاى خود با رفتن به منا، برون آى و آنچه را بر تو روا و حلال نيست و سزاوار آن نيستى تمنّى مكن؛ و در عرفات به خطاهاى خويشتن اعتراف كن. در مزدلفه پيمان خويش را بر وحدانيت خداوند تجديد كن و به او تقرّب جو و از او پروا بدار؛ و با صعود به جبلالرحمة، 1 با روح خويش به ملأ اعلى فراز آى؛ و به هنگام قربان كردن، گلوى هوا و آز را بِبُر؛ و به هنگام سنگ زدن به جمرات، شهوات و خساست و دنائت و زشتى را رمى كن؛ و با تراشيدن موى خويش عيبهاى آشكار و نهان را بِبر.
سپس با ورود به حرم، از پيروى خواستۀ خويش در امان خداوند و حمايت و نگاهداشت و حفظ او گام نِه؛ و كعبه را زيارت كن در حالى كه صاحب آن را بزرگ مىدارى و به جلال و قدرت او آگاهى؛ و حجرالأسود را به نشان اينكه به قسمت او خشنودى و در برابر عزّت او سرافكندهاى استلام كن؛ و با طواف وداع، با هرآنچه جز اوست بِدْرود گوى؛ و با وقوف خويش بر كوه صفا روح خود را براى ديدار خداوند در روزى كه ديدارش خواهى كرد پيراستهساز؛ و در كوه مروه با پيراستگى از گناهان، نسبت به