83سپاه؛ زيرا طبق مضمون صريح قرآن تعدادى از صحابه از اوّل حركت پيامبرخدا صلى الله عليه و آله از مدينه، از اين برخورد ناخشنود و از ورود به صحنۀ جنگ به شدت مضطرب و نگران بودند. 1 و تاريخ هم گوياى اين واقعيت است كه بعضى از صحابه در ميدان جنگ يا نقشى نداشتند و يا داراى نقش كم رنگى بودند.
تحليل ابن ابىالحديد از پيروزى مسلمانان
در اينجا مناسب است تحليلى را كه ابن ابىالحديد از پيروزى در جنگ بدر و از شجاعت و نقش مؤثّر اميرمؤمنان و حضرت حمزه عليهما السلام در اين پيروزى ارائه داده است؛ بهطور خلاصه نقل كنيم:
وى در تحليل خود از اين پيروزى، با وجود نيروى قوى و تواناى مشركين و ضعف و ناتوانى مسلمانان، مىنويسد: آرى، سپاه كوچك اسلام از عدّهاى از انصار، از قبيلۀ اوس و خزرج و تعدادى از مهاجرين كه در پهلوانى و شجاعت نامى بودند، تشكيل يافته بود و مهمتر اينكه در كنار اين گروهِ به ظاهر كم، علىبن ابىطالب و حمزةبن عبدالمطّلب، كه شجاعترين افراد در تاريخ بشريّت مىباشند، قرار گرفته بودند و فرماندهى آنها را شخص پيامبر صلى الله عليه و آله ، آن پيامبر داعىِ به حق و منادىِ بر عدل و توحيد و مؤيّد به قوّۀ الهى به عهده داشت. «وَفِيهِم عَلِيُّ بنُ أبيطالب وَ حَمزَةُبن عَبدِ المطّلب وهُما أشجع البشر! و جَماعةُ مِنَ المُهاجرين أنجاد و أَبْطال». 2