82

آمار كشته شدگان به دست حمزۀ سيّد الشهدا

در منابع اهل سنّت، تعداد مقتولان به دست حمزه سيّدالشهدا نُه نفر ذكر شده است كه در ميان اين عدّه، برخى تنها به دست‌آن حضرت و افراد ديگرى به‌دست او وحضرت على عليه السلام به هلاكت رسيده‌اند و تنها در يك مورد از سعد بن وقّاص به عنوان شريك آن بزرگوار ياد شده است.

لازم است پيش از بيان آمار و معرّفى اين مقتولان، به اين مطلب توجّه شود، همانگونه كه پيشتر اشاره كرديم، بر اساس دلايل تاريخى، اين تعداد، بخشى از كسانى هستند كه به وسيلۀ حضرت حمزه به هلاك رسيده‌اند نه همۀ آنها، ولى عدم ذكر همۀ مقتولان و يا اختلاف نظر در مورد آنان، مانند اختلاف نظر در آمار مقتولان به وسيلۀ اميرمؤمنان عليه السلام كه بعضى از مورّخان بيشترين كشته‌شدگان و بعضى ديگر تنها بيست و دو تن را از آنِ آن حضرت دانسته‌اند. با در نظر گرفتن حقايق موجودِ تاريخى، چندان مهم نيست؛ زيرا اگر همۀ مقتولان دراين جنگ مشخّص و منعكس مى‌گرديد، نظر مورّخان در مورد هر دو بزرگوار تغيير مى‌كرد. به هر حال با اينكه آمار دقيق مقتولان به دست آن دو بزرگوار در دست نيست ولى دلايل مسلّم تاريخى نقش اساسى آنها را در پيروزى جنگ بدر ثابت نموده است و در اين جنگ شكست دشمن در مرحلۀ اوّل به دست‌اميرمؤمنان وسپس به‌دست حضرت‌حمزه‌آنگاه به دست ساير افراد سپاه توحيد به وقوع پيوسته است، آنهم نه همۀ افراد