144بركت ديگر حج است كه هم جنبۀ سياسى دارد كه استقلال سياسى مسلمين را به دنبال دارد و هم جنبۀ فرهنگى كه روح عزّت و استقلال را در جوامع اسلامى تقويت مى‌كند و هم جنبه اقتصادى؛ چرا كه ذخاير و منابع مسلمين صرف مسلمانان مى‌شود.

3- جايگاه حج در عبادات

حج داراى اهميتى است كه كمتر عبادتى اين اهميت و ويژگى‌ها را دارد. گرچه حَجّةالاسلام بر هر مكلفى يك مرتبه واجب است، امّا انجام مكرر آن، مورد تأكيد است؛ به‌طورى‌كه مكروه است زائر بيت‌اللّٰه الحرام هنگام خروج قصد عدم بازگشت بدان را داشته باشد. اهميت برگزارى حج در موسم خاص آن، به اندازه‌اى است كه قانونگزار راضى به تعطيل آن نيست و درموقع لزوم، حاكم اسلامى مى‌تواند مردم را به اجبار روانۀ مكه نمايد تا حج بجاآورند ¹ و اگر داراى مكنت مالى نيستند، هزينه سفر آنان را از بيت المال تأمين نمايد. ²ثوابهاى فراوانى كه بر انجام مناسك حج مترتب