81زود نشان مىدهد. علىرغم همۀ كاستيهايى كه در برنامه ريزى و بهرهورى و بهرهگيرى از انسانها و امكانات وجود دارد، حج منشأ دگرگونيهاى عظيم و عميقى در روح و فكر زائران است، بويزه آنان كه نخستين بار به اين سفر مىآيند، و بخصوص آنان كه با ذهنى بازتر و انگيزههايى آگاهانهتر به حج مىآيند و در بارۀ آن مىانديشند و مىخوانند و بحث مىكنند.
حج، آموزش خودشناسى و راهشناسى است. ولى...
مىتواند بهتر از اين هم باشد و بيش از اين هم تحوّل بيافريند.