51تامى نسبت به اعمال و مناسك حج پيدا نمايد. تقوا، اندوختهاى است كه در سير الى اللّٰه، دست انسان را مىگيرد و او را به كمال نهايى سوق مىدهد. بدون رعايت تقوا و نداشتن معرفت، اعمال او ناقص خواهد بود و چيزى جز خستگى و تعب براى خود باقى نخواهد گذاشت. سالك كامل، حاج ميرزا جواد ملكى تبريزى رحمه الله گويد:
«سزاوار است [ حجگزار] ، سير خود را در حج، سير الى اللّٰه و تقرّب او قرار دهد و هر چند بدن او به طرف خانۀ خدا سير مىكند، دل او به سوى پروردگار سير كند و در اين سفر روحانى، مراعات كند كه توشۀ راه او «تقوا» و مركب سوارى او، بدنش و رفيق راه او از مؤمنان اهل تقوا، و دليل او - كه او را به سوى پروردگار راهنمايى مىكند - از اهل علم و يقين، و اميرالحاج او، امام او باشد.
مراعات «تقوا» آن است كه با نفس خود، در تحصيل مراتب تقوا مجاهده كند و مرتبۀ اوّل آن، پرهيز از محرّمات و مرتبۀ وسط آن، پرهيز از شبهات و آخر آن، پرهيز از هر چيزى كه او را از ياد پروردگار باز دارد.
مراعات بدن به تدبير آن است به صورتى كه او را در سفر الى اللّٰه بكشد و توشۀ او را بردارد و در بار بردن و راه پيمودن، مطيع فرمان او باشد و نافرمانى نكند و ضعف و خستگى در او راه نيابد.
مراعات دليل نيز عبارت است از [ پيدا كردن] مرجع تقليد در مسائل فقهى و معلّم خير در راه تهذيب اخلاق و عارف كامل در مراتب عرفانى و مراعات چنين كس، بدين صورت كه به او اقتدا كند و به نور او استضائه نمايد و طلب هدايت از ارشاد او كند.
و اما مراعات امير حاج - كه جانشين پيغمبر او و امام زمان اوست - شناختن او و ولايت و طاعت اوست و اين از اهمّ امور و واجبترين