25حيوانيت، (از سبعيت و بهيميت و شيطانيت) در او قوى و قوۀ عقلانى و روحانى در او ضعيف است... اقتضاى لطف خداى تعالىٰ آن است كه، آنها را به همان حال خود رها نكند. از اين رو پيامبران را برگزيد و براى آنها شريعتها تشريع فرمود و عبادات و مناسكى مقرر كرد تا اينكه آنان را از جسمانيت به روحانيت و از كورى به هدايت برگرداند و از حيوانيت به انسانيت برساند و از ظلمت به نورانيت و از بعد به قرب بكشاند. پس براى آنان تكاليف و عباداتى مقرر داشت تا بعضى از آنها براى دفع ظلمت و رفع تاريكى سودمند باشد و برخى در طلب نور و اثبات آن مفيد گردد و به عبارت ديگر، بعضى در «تخليه» مؤثر و پارهاى در «تحليه» و پارهاى ديگر جامع هر دو امر باشد و حج ازاين قسم اخير است؛ زيرا آن معجونى است الهى مركب از اجزاى سودمند كه حقاً براى تمام امراض قلوب به كار مىآيد». 1
چند دستور العمل
امام صادق عليه السلام فرمودهاند:
«اِذا ارَدْتَ الحجَّ، فَجَرِّد قَلبَكَ للّٰهِ تعالىٰ مِنْ قَبْلِ عَزْمِكَ مِنْ كُلِّ شاغِلٍ وحِجابٍ وفَوِّضْ امورَك كُلَّها الىٰ خالِقِكَ وتَوَكَّلْ عَلَيهِ في جميعِ ما تَظْهر مِنْ حَرَكاتِكَ وَسَكَناتِكَ وَسَلِّمْ لِقَضائِهِ وحُكْمِهِ وقَدَرهِ و دَعِ الدنيا والرّاحة والخَلْق واخْرج مِن حُقوق يلزمك مِن جِهَة الَمخْلُوقِين 2
؛ و... چون ارادۀ حج كردى، قلبت را براى خدا از هر شاغلى و حجابى خالى كن و تمام امور را به خالقت