96تفصيل بيشتر اين بحث را از مباحث مربوط به جبر و اختيار و سعادت و شقاوت بايد خواست.
به هر روى، قرآن كريم مخاطبان خود را به تعقّل و تأمل فراخوانده و تأكيد مى‌ورزد كه آنها به دور از غوغاسالارى حاكم بر جامعه به تفكّر بنشينند و به تنهايى و يا با همفكرى خردمندانه به دعوت پيامبر بينديشند تا حقانيت رسالت را باور كنند:
قُلْ إِنَّمٰا أَعِظُكُمْ بِوٰاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلّٰهِ مَثْنىٰ وَ فُرٰادىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا مٰا بِصٰاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاّٰ نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذٰابٍ شَدِيدٍ. 1
«بگو من تنها يك اندرز با شما دارم و آن اين است كه براى خدا قيام كنيد و به تنهايى يا دوتا دوتا به تفكر بپردازيد و ببينيد كه پيامبر شما ديوانه نيست بلكه هشدار دهنده‌اى است كه شما را از عذابى سخت بيم مى‌دهد.»
همچنين قرآن كريم در دعوت، انديشۀ آزاد را پايه و اساس هدايت قرار داده و از مخاطبان مى‌خواهد سخنهاى گوناگون را بشنوند و بهترين آن را برگزينند:
فَبَشِّرْ عِبٰادِ اَلَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولٰئِكَ الَّذِينَ هَدٰاهُمُ اللّٰهُ وَ أُولٰئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبٰابِ . 2
«بندگان مرا نويد ده، آنان‌كه به گفته‌ها گوش فرا مى‌دهند و