196شعار مربوط شود، به عمل و عينيت برمى‌گردد و اگر تبليغ با عمل همراه نباشد كم‌تر به موفقيت خواهد رسيد. در اينجا مى‌افزاييم كه اگر سخن از دل برنخيزد وبا عمل‌همراهى‌نشود،دردل‌مخاطب‌جذبه وشور نمى‌آفريند و بى‌اثر يا كم اثر مى‌ماند و گاه اثر معكوس مى‌دهد. افزون براين، به گفتۀ قرآن كريم، سخن بى عمل، گناه و مستوجب نكوهش است: أَ تَأْمُرُونَ النّٰاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتٰابَ أَ فَلاٰ تَعْقِلُونَ . ¹

و در روايات ما علم بى عمل، به درخت بى‌ثمر تشبيه شده است «عِلْمٌ بِلاٰ عَمَلٍ كَشَجَرٍ بِلاٰ ثَمَرٍ». ²

بار درخت علم ندانم مگر عمل

در ادبيات ما هم از بى‌تأثير بودن قول بدون فعل، بسيار سخن گفته‌اند.

سعدى گويد:

عالمى را كه گفت باشد و بس

نكوهش از قول بدون فعل تا بدانجا مى‌رسد كه اميرمؤمنان آن را بدترين نوع نفاق نام داده است:

«أَشَدُّ النَّاسِ نِفَاقاً مَنْ أَمَرَ بِالطَّاعَةِ وَ لَمْ يَعْمَلْ بِهَا وَ نَهَى عَنِ الْمَعْصِيَةِ وَلَمْ يَنْتَهِ عَنْهَا» ³ و به همين دليل مجازات عالم بى عمل از جاهل بدعمل