102 رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ لِنْتَ لَهُمْ... ¹ و آيات رحمت و عفو و گذشت و تحمّل و مدارا، موارد آن را بيان مى‌نمايد، جمع ديگر را جراحى و جنگ و جهاد سر عقل مى‌آورد و اگر مانع راه رسالت و تبليغ بودند از ميان بر مى‌دارد كه آيات جهاد و دفاع موارد آن را بيان كرده است؛ يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ جٰاهِدِ الْكُفّٰارَ وَ الْمُنٰافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ ² واگر اين دو سياست‌تبليغى هر يك در جاى خود بدرستى انجام نگيرد، اثر مطلوب نخواهد داد.

هر كجا داغ بايدت فرمود چونكه مرهم نهى ندارد سود

نكتۀ ديگرى كه از بيانات امير بيان، على عليه السلام مى‌توان استفاده كرد، رعايت طاقت مخاطبان است؛ يعنى دعوتگر بايد برآورد كند كه توان فكرى و ظرفيت روحى مخاطب در چه حدّ است و چه مقدار از مسائل را مى‌تواند تحمّل كند. چراكه علم و حكمت را درجاتى است و انسانها نيز درجاتى دارند، تشخيص اين موارد و تطبيق پيام تبليغى با آنها، از مصاديق حكمت است؛ زيرا اگر حكمت در جاى خود قرار نگيرد، ضايع مى‌شود؛ چنانكه امير مؤمنان فرمود: «إِنَّ الْحُكَمٰاءَ ضَيَّعُوا الْحِكْمَةَ لَمّا وَضَعُوهٰا عِنْدَ غَيْرِ أَهْلِهٰا». ³

هر گاه توان تحمّل مخاطب محدود باشد، به‌جاى اينكه از دعوت و تبليغ بهره گيرد، به‌دليل عدم درك كافى، به گمراهى كشيده مى‌شود. از سخنان نبىّ گرامى صلى الله عليه و آله است: