300و هركس آنان را از روى علاقه و تصديق آن چه آنان ميل دارند زيارت كند، آن بزرگواران روز قيامت، امامان و شفيعان او خواهند بود. 1
مهمترين اجتماع بزرگ
در پايان مناسب است گفتار دكتر فيليپ حوزى حِتّى، مستشرق و استاد دانشگاه آمريكائى بيروت را دربارۀ فلسفه و منافع حج مورد توجّه قرار دهيم. او مى‌نويسد:
حج در طول قرن‌ها، نظام استوارى را براى تفاهم اسلامى و الفت ميان طبقات مسلمانان فراهم آورده است و در پرتو آن هر مسلمانى حدّاقل يك بار در طول عمر خويش موفّق مى‌شود كنار مؤمنين ديگر قرار گيرد و با آنان پيوند برادرى برقرار نمايد، و فكر خويش را با ساير مسلمانانى كه از نقاط مختلف آمده‌اند هماهنگ سازد.
آرى، در پرتو نظام حج، براى سياه‌پوست، و بَربَر و چينى و فارس، و ترك و عرب، و ديگران اعمّ از غنى و فقير، و شريف و سطح پايين اجتماع، پيوند زبان و عقيده و ايمان به وجود مى‌آيد. اسلام برخلاف ساير اديان، اين راز موفقيّت اهل ايمان را براى رنگ و نژادزدايى يافته است و براى فرزندان و پيروان خويش، بهترين اجتماع و بزرگ‌ترين خدمت و برترين راه را انتخاب كرده است 2.
احمد صادقى اردستانى
9 آبان 1383 - 15 رمضان 1425