251رسول خدا صلى الله عليه و آله ضمن خطابۀ طولانى خويش، در حضور هزاران زائر خانۀ خدا فرياد برداشت: أيُّهَا النّٰاسُ! إنَّ رَبَّكُمْ وٰاحِدٌ، وَإنَّ أبٰاكُمْ وٰاحِدٌ، كُلُّكُمْ لِآدَمْ وَآدَمُ مِنْ تُرٰابٍ، إنَّ أكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ أتْقيٰكُمْ، وَلَيْسَ لِعَرَبِيٍّ عَلىٰ عَجَميٍّ فَضْلٌ إلّاٰ بِالتَّقْوىٰ... 1
اى مردم! پروردگار شما يكى است، و پدر شما يكى است، همۀ شما فرزندان آدم عليه السلام هستيد و آدم عليه السلام هم از خاك آفريده شده، بزرگوارترين شما در پيشگاه خداوند، پرهيزگارترين شماست، و هيچ عربى بر غير عربى امتياز و برترى ندارد، مگر اين كه از ديگران پرهيزگارتر باشد.
5- حقوق انسانى
درس بسيار مهمّ ديگر حج، يادگيرى عملى رعايت حقوق انسانى به منظور يك تحوّل اعتقادى و رفتارى است، كه آن را در چهار محور عمده مىتوان تقسيم نمود و با دقّت مورد توجّه قرار داد، و به عنوان سلسلۀ وظايف حقوقى در همۀ ابعاد زندگى به كار گرفت.
اين آموزههاى عميق انسانى جهانشمول، عبارتند از:
الف: حقوق خانوادگى
غير از اين كه حاجيان، در مراحل احرام و طواف و سعى و عرفات و مشعر و منا، رعايت اين روابط را عملاً مشاهده مىكنند و به كار مىگيرند، بايد اعلام عمومى رسول خدا صلى الله عليه و آله را به ياد آورند، كه به منظور ريشهكن ساختن بىبندوبارىها و روابط ظالمانۀ روزگار جاهليت و جايگزين