230اگر چنين تصميمى گرفته باشيم، و اگر بر اين باور باشيم و اگر بخواهيم اين مبارزه و قهر و جدايى و دورى و كنارهگيرى و پرهيز از شيطان را ادامه دهيم، آثار آن از همان جا و در همان روزها بايد در گفتار و رفتار و كردار و حركات و سكنات و برخوردهاى اخلاقى و اجتماعى ما، نمودار عينى داشته باشد و يك «تغيير رويّه» و يك «تحوّل چشمگير» در خود مشاهده كنيم.
اگر فراموش كنيم، كه پيغمبر صلى الله عليه و آله فرموده: أَفْضَلُ الْأَعْمٰالِ أحْمَزُهٰا. 1
يعنى، برترين اعمال عبادى، سختترين و پرزحمتترين آنهاست، كه آن را در مناسك حج و به خصوص وقوف در عرفات و مشعرالحرام و منا تجربه كردهايم و آن گاه براى رهاشدن از قيد و بند احرام، عجله كنيم و اعمال مكّه را خسته و خوابآلود و با شتاب و سرسرى بدون دقّت و توجّه به اطاعت و عبادت و تقرّب و حال و هواى معنوى انجام دهيم، معلوم مىشود وسوسه و سلطۀ شيطان هنوز از وجود و درون ما، رخت برنبسته و خصلت رحمانى خداجويى و خشوع و تسليم، حاكم نگرديده است!
آرى، گاهى متأسفانه انسان خصلت شيطانى عجله و شتاب را در بعضى از افراد، بدون اين كه عذر موجّهى در كار باشد مشاهده مىكند و متأثر مىگردد و افسوس مىخورد، كه مگر فراموش كردهايم، كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: الأناةُ مِنَ اللّٰهِ، وَالْعَجَلَةُ مِنَ الشَّيْطانِ. 2
صبر و حوصله به خرج دادن، از موهبت و خصلت خدايى است و عجله و شتاب (نامعقول) ويژگى و صفت شيطانى است.
بنابراين، براى اين كه بدانيم اعمال گذشتۀ حج در وجود ما چه تأثيرى