73
طواف كعبۀ دل كن كه هست خانۀ او
نه هر كجا كه كنى فرض باشد آنجا دوست 1
3 - وحدت و يگانگى در حج
شگفتانگيزترين حكمتى كه در حج بيت اللّه وجود دارد احساس وحدت و يگانگى است كه در حد اعلاى مفهوم انسانيت به وجود مىآيد.
عالم و جاهل، كوچك و بزرگ، زن و مرد، سياه و سپيد، كسى كه عالىترين مقام جامعۀ خويش را داشته باشد و كسى كه گمنامترين فرد جامعۀ خود باشد، همه و همه با دو قطعه لباس سفيد با جدىترين قيافۀ حيات مىجوشند و مىخروشند و مىروند و مىنشينند.
تضادها و تنوعاتى كه انسانها را از يكديگر جدا كرده - هر يك را مانند گرگى در برابر ديگرى قرار داده، آنان را به جنگ و پيكار در كارزارهاى رنگارنگ وادار كرده است - مبدل به هماهنگى و وحدتى مىگردد كه تنها در شعر و سخنان مبلغان آرمان اعلاى انسانى ديده مىشود.
اين احساس اگر ادامه يابد و مربيان جوامع آن را به طور جدى در تعليم و تربيتها اجرا كنند، دردهاى بشرى را كه هر روز با به سراغ افراد و جوامع مىآيد مداوا خواهد كرد.