253سپس از عرفات، به منىٰ برگردانيده است.

آقاى شهرستانى، صاحب كتاب «الهيئة والاسلام» مى‌نويسد: «اين حركت، همان حركت دورانى و حركت وضعى كرۀ زمين است كه در شبانه‌روز انجام مى‌هد. از نقطۀ محلّ كعبه شروع به حركت نموده و رو، به نقاط شرقى مى‌رود (چون منىٰ در جهت شرقى كعبه و عرفات هم درسمت شرقى منىٰ واقع است) و همچنان چرخيده و تا بار دگر، به محلّ كعبه و منىٰ برگشته و حركت دوريّه‌اش را در آن نقطه به پايان مى‌رساند.» ¹

به اين نكته هم بايد توجه داشت كه دانشمندان هيئت نيز، حركت زمين و ساير سيّارات را از مغرب به مشرق مى‌دانند. ²

بارى، اين كرۀ خاكى نيز از زير كعبه و سايۀ بيت‌الحرام آغاز حركت كرده و در عالم خود از كعبه «مُحرم» شده و لبّيك اجابت به نداى خالق خود گفته است، چنان كه مى‌فرمايد:

فَقٰالَ لَهٰا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيٰا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قٰالَتٰا أَتَيْنٰا طٰائِعِينَ. ³

«خداوند متعال به آسمان و زمين دستور داد، به وجود آييد و شكل گيريد، خواه از روى اطاعت و خواه از روى اكراه آنها گفتند، ما از روى اطاعت مى‌آييم و شكل مى‌گيريم.»

آرى، «كرۀ زمين» با طوع و رغبت از نقطۀ محلّ كعبه شروع‌به‌گردش‌كرده و به‌سمت «منىٰ و عرفات» رفته و بار ديگر به سمت كعبه برگشته است و دائم در حال «طواف» است و مطيع فرمان خدا، در نتيجۀ اين طاعت و فرمانبردارى، غرق در نعمت و تازگى و سرسبزى است.

وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذٰلِكَ دَحٰاهٰا، أَخْرَجَ مِنْهٰا مٰاءَهٰا وَ مَرْعٰاهٰا، وَ الْجِبٰالَ أَرْسٰاهٰا، مَتٰاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعٰامِكُمْ . ⁴