145«پناه بر خدا از چركى و بدبويى و بدغذايى مغاربه كه مشاهدۀ آنها تهوّع آور است.
كشتى ما از جماعت مغاربه و كثافت آنهابوى برداشته و عفونتى دارد كه تحمّل نمىتوان كرد، از اسماعيل بيك كاپيتان توقّع كرديم كه كشتى را شست و شو كنند و بعد ازشستن مقدارى اسيد فنيك به كار رفت اما چه فايده كه تا معربى هست اين بو ملازمۀ وجود آنهاست.» 1
امين الّدوله كه صدر اعظم ايران بوده، به هر جا كه مىرسيد مورد استقبال قرار مىگرفت، هر چند خود او مىخواسته بدون تشريفات حج گزارد. وقتى به مكّه وارد مىشود از اواستقبال مىكنند. در پاسخ به تعارفات ميرزا مصطفىخان صفاءالممالك قنسول جدّه مىگويد:
«در ورود و وصول به درگاه الهى رِجْلِ حافى و قلب صافى را كافى ديده، از تجمّلاتگريخته بى خبر و غير معروف مىخواستم اين مراحل را طى كنم، به شما كى خبر داد و شريف ووالى از كجا مطلع شدند كه بى انتظار ما راغرق تشريفات و رسميّات كرديد؟!»
گفت: تلگرام سركار فخر الدّوله را به عنوان قنسولگرى براى شما از جدّه نزد من فرستادند و آمدن شما شهرت كرد... 2
امين الّدوله از اينكه امسال عيد قربان مورد اختلاف فريقين نيست، خشنود است. او صحنۀ متأثر كنندۀ قربانگاه را توصيف مىكند كه پس از قربانى دلاّك مىخواهند و سرها را مىتراشند تا عبادت خود را تكيمل كرده باشند.
نكتۀ جالب توجه ديگرى كه نويسنده به آن اشاره كرده خريد و فروش بَرده است كه شاه توسّط اعتماد الممالك كنيز و برده خواسته بود.
امين الدّوله از سيلها و بارانهاى سيل آساى آن سال نيز ياد كرده و گفته است كه مردم چگونه خود را به زير ناودان مىرسانيدند و از آب آن مىآشاميدند و سرو روى خود راشست و شو مىدادند و متبرّك مىشدند. نويسنده كه شرح مشكلات سفر حج و شرح