143ميل فرمايند.» 1
نايب الصّدر در خصوص شرافت و مقام كوه عرفات و فلسفۀ وقوف يك روزه در دامنۀ آن - به نقل قول - گفته است: اوّل ديدار آدم و حوّا، پس از هبوط به زمين، در اين كوه بوده است. او وجوه مختلفى براى نامگذارى مكه بيان كرده و از اعمالى كه حجاج بعضى از كشورها انجام مىدهند و بدعت است و موجب حتك حرمت حرم مىگردد، ياد مىكند كه حضرات مصرى و شامى در شبهاى وقوف در منا به آتشبازى مىپردازند و نواختن موزيك و شلّيك توپ را ضميمۀ مناسك مىدانند. انصافاً كه حرمت حرم را نيك مىدارند!
6 - سفرنامۀ حج و امين الدوله
ميرزا عليخان امين الدّوله پس از عزل از صدارت، با وساطت عروس خود، فخرالدّوله، دختر مظفر الدّين شاه، از شاه اجازۀ مسافرت گرفت و در ماه شوال 1316 ه . ق . از لشت نشاى گيلان عازم سفر شد.
به گفتۀ اسلام كاظميّه، او هشت ماه پس از عزل خود به دستور شاه به لشت نشا، ملك شخصى خويش رفت. در راه بود كه بوى حمام فين به مشامش رسيد. شايد يكى از علل مهمّ سفر، همين استشمام باشد كه خيال مكّه وجان به سلامت بردن، قوّت مىگيرد.
هر چند شاه به بهانۀ شيوع بيمارى اجازۀ سفر نمىدهد و ظاهراً «امين السّلطان» مانع سفربوده ولى سر انجام با وساطت خانمهاى دربار، شاه وادار مىشود كه در حاشيۀ نامۀ دوم امين الدّوله، اجازۀ سفر را امضا كند و اين اجازه نامه ازدولتيان مخفى مىماند.
سفر آغاز مىشود، نوشتن سفرنامه به تقاضاى مجد الملك برادر امين الدّوله از روز بيست و چهارم سفر آغاز مىگردد و مطالب مربوط به بيست و سه روز اوّل را به يارى حافظه مىنويسد.
دراين سفرنامه هر چه از تاريخ حركت مىگذرد، نوشتهها دقيقتر و عميقتر