127برخويشتن ببخشايند و آنچه خداى تعالى فرموده است بكنند. اندرين سال نيز حاج نرفتند ووظيفۀ سلطان را كه هرسال به حجاز فرستادى البتّه قصور و احتباس نبودى و آن جامۀ كعبه واز آن خدم و حاشيه و امراى مكّه و مدينه و صلۀ امير مكّه و مشاهرۀ او - هر ماه سه هزار دينار - و اسب و خلعت بود به دو وقت فرستادى.

در اين سال شخصى بود كه اورا قاضى عبداللّٰه مى‌گفتند و به شام قاضى بود. اين وظيفه به دست و صحبت او روانه كردند و من با وى برفتم به راه قلزم، و اين نوبت كشتى به جار رسيد، بيست و پنجم ذى القعده و حج نزديك تنگ درآمده، اشترى به پنج دينار بود، به تعجيل برفتم، هشتم ذى‌الحجّة به مكّه رسيدم و به يارى حق - سبحانه و تعالى - حج بگزاردم ... و من چون حج بكردم باز به جانب مصر برفتم كه كتب داشتم آنجا ونيّت باز آمدن نداشتم. ¹

ناصر خسرو سفر چهارم را از طريق جدّه به مكّه رفته و در اين سفر است كه به وطن برگشته و گفته:

«اكنون شرح بازگشتن خويش به جانب خانه به راه مكّه - حرّسهااللّٰه تعالى مِنَ اْلآفات - از مصر باز گويم... روزآدينه نماز ديگر از جدّه برفتيم، يكشنبه سلخ جمادى الآخر به درِ شهر مكّه رسيديم». ²

و در اين سفر است كه به تفصيل دربارۀ مكّه و كعبه و ديگر اماكن متبرّكه و تاريخى سخن گفته است.

2 - سفرنامۀ ابن بطوطه

ابو عبداللّٰه محمّد بن... معروف به ابن بطوطه در آغازبه قصد زيارت خانۀ خدا در سال 725 ه‍ . ق . از زادگاه خود طنجۀ مراكش حركت كرد. او ابتدا پيش بينىِ اين سفر طولانى را نمى‌كرد. سفرهاى ابن بطوطه حدود سى سال طول كشيده وحاصل ارزشمند و ماندنى اين سفرهاى طولانى «رحلۀ ابن بطوطه» است كه آقاى دكتر محمّد على موحّد آن