108
17 - مقدّمۀ ابن خلدون
عبدالرّحمن بن محمّد بن... خلدون نويسندۀ اين كتاب، در فصل ششم مقدّمهاى با عنوان «مساجد و بيوتات معظم جهان» مىنويسد: «... بهترين جايگاه روى زمين، مساجد سه گانۀ مكّه، مدينه و بيت المقدّس است...» 1
ابن خلدون بر حسب معمول، بناى خانۀ كعبه را به آدم نسبت داده، كه در مقابل بيت المعمور بنا كرده و سپس در طوفان نوح ويران شده است. وى كه به عنوان يك مورّخ جامعه شناسِ دقيق شناخته شده، مىگويد: معتقد است كه هيچ دليل و سندى تاريخى بر اينكه سيل خانه را ويران كرده باشد وجود ندارد، تنها در تفسير آيۀ 121 سورۀ بقره وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرٰاهِيمُ الْقَوٰاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمٰاعِيلُ رَبَّنٰا تَقَبَّلْ مِنّٰا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ گفته شده كه خانه را بر پايههاى آن بنا كردند.
ابن خلدون ماجراى حضرت ابراهيم، هاجر و اسماعيل و درگذشت هاجر و اسماعيل و دفن آنها در حجر اسماعيل را بيان كرده و گفته است: حضرت ابراهيم به كمك فرزندش اسماعيل در محلّى كه اسماعيل آغل گوسفندان خود را ساخته بود خانۀ كعبه را بنا كرد. و نيز گفته است كه پس از درگذشت اسماعيل، فرزندان و داييهايش از خاندان جرهم، به خدمت كعبه همّت گماشتند. سپس عمالقه خدمتگزاران خانه شدند و از اطراف و اكناف به زيارت خانه مىرفتند و حج مىگزاردند. از كسانى كه به حج مىرفتند تبابعه بودند كه احترام فراوان براى كعبه و عمل حج قائل بودند و يكى از آنها به نام «اقيار اسعد ابوكَرِب» برروى كعبه پارچههاى نرم و جامههاى مخطّط يمانى پوشانيد و فرمان داد كه آن خانه را پاك نگهدارند و براى آن كليدى ساخت.
ابن خلدون مىنويسد: ايرانيان هم به حج مىرفتند و به كعبه نزديكى مىجستند و هدايايى تقديم مىكردند. پادشاهانى مانند كسرى و ديگران اموال و گنجينههاى بسيارى براى كعبه مىفرستادند و داستان شمشيرها و دو آهوى زرّين كه عبدالمطلب هنگام كندن