301ساعت كائن و مقبرۀ حضرت حمزه در دامنۀ آن واقع و از مدينه دو ميل بعيد است كه بزودى ذكرش بيايد.
و اكثر زمين مدينه شورهزار و چهار وادى را داراست: وادى بطحان، وادى عقيق اكبر، وادى عقيق اصغر، وادى قنات.
وادى بطحان
از شمال به جنوب ممتد و طرف غربيش حرّه و جنگى كه در مدينه واقع شده و خندقى كه در عهد حضرت رسولالله صلى الله عليه و آله حفر گرديده از اعلاى همين وادى است كه زمين رمله نجد و آثار آبادى و عمارت بسيار دارد. و طرف شرقى وادى بطحان كوه سلع است كه منفصل و طولانى و امتداد يك گوشۀ آن تا نزديك سور مدينه است كه به همين جهت اين دروازه را باب الجبل نامند. در اين مدينه، جنگ خندق در ماه شوال، سال پنجم هجرى واقع گرديده كه وقعه «حزبالاحزاب» گويند. 1
و اطراف اين خندق در آن وقت خانهها بوده ولى حالا آبادى ندارد، بالاخره عضدالدوله فنا خسرو ديلمى در مدينه قلعه گذاشته و در خارج سور نيز خانه بسيار دارد، شاهزاده معتمدالدوله، فرمانرواى فارس در روزنامۀ سفر مدينةالسلام و بيتالله الحرام مىنويسد كه، قلعۀ مدينه از محمد بن على الملقب به جمال الدين المعروف به الجواد الاصفهانى 2 است كه بعد، سلطان سليمان تجديد كرده است، شايد اين شخص كه شاهزاده اسم برده بعد از عضدالدوله باشد.
و مرقد اسماعيل بن جعفر صادق عليه السلام در پهلوى ديوار قلعه مدينه است و اين شهر خيلى كوچكتر از مكّه ولى هوايش سالم، آب روان و زرع و نخيل دارد.
يكى از آبهاى سبك عربستان همين آب يثرب است و قناتى كه به مدينه از قريۀ قبا