250اسماعيل 1مىرود و دو ركعت نماز را به عنوان پايان طواف در آن مكان به جاى مىآورد و در صورتى كه نتواند در اين محل نماز را انجام دهد،نماز خود را در كنار مقام ابراهيم به جاى مىآورد.مقام ابراهيم گنبدى است كه بر روى چهار ستون قرار گرفته و اطراف آن به وسيلۀ مقصورۀ مربع شكلى از مس پوشيده شده كه طول هر ضلع آن در حدود سه متر و شصت سانتيمتر مىباشد كه اين مقام در انتهاى مطاف و در برابر در كعبه قرار گرفته است.
در ميان اين مقصوره،سنگ مقام قرار گرفته كه اين سنگ جايگاه دو پاى حضرت ابراهيم عليه السلام به هنگام بناى كعبه مىباشد و همچنين گفته شده است كه اثر دو پاى حضرت ابراهيم عليه السلام بر روى سنگ ياد شده به هنگام زيارت وى از مكه پس از تكميل ساختمان كعبه بوده است.
اين سنگ پيش از اسلام در«معجن»،در كنار كعبه قرار داشته است كه پس از روز فتحآن را ازكعبه دورساختند كهبدين وسيله آثار بتپرستى را بهيكباره ازبين برده باشند 2.
بنابراين سرانجام سنگ را در اين جايگاه نصب نمودند و پس از آن گنبد كنونى را بر روى آن احداث نمودند و گفته مىشود كه:در زير آن سنگ دستگاهى وجود دارد كه حضرت ابراهيم عليه السلام به وسيله آن كعبه را بنا كرده است 3.پيش از اسلام عربها اعتقاد فراوانى بدين جاى پا داشتند و ضمن احترام فراوان آن را تقديس مىكردهاند و به همين منظور ابوطالب در سرودهاى اين چنين گفته است:
و موطئ ابراهيم فى الصخر رطبة
على قدميه حافياً غير ناعل
مقام ابراهيم عليه السلام داراى پردهاى ابريشمى از تار و پود زرين است كه همه ساله به همراه جامۀ كعبه از مصر براى آن ارسال مىشود.
در بالاى مقصوره از سوى شرق،سقفى قرار دارد كه عرض آن يك متر و هشتاد سانتيمتر است كه همواره اين سقف براى نماز گزاران در پس مقام ايجاد مزاحمت مىكند.
طواف كنندگان بعد از نماز خود در كنار مقام ابراهيم عليه السلام به سوى گنبد زمزم رهسپار مىگردند.اين گنبد داراى وروديى از سوى شرق است كه چاه زمزم مشهور در آن قرار گرفته است.
زمين آن پوشيده از مرمر زيبايى است كه توسط«سلطان سليمان»(عثمانى) ساخته شده و در حدود يك متر و نيم از سطح زمين ارتفاع دارد و در پشت آن حوض آبى قرار دارد كه سقاها به وسيلۀ دلوهايى از آب زمزم آن را بالا كشيده و سپس كوزههاى خود را از آن حوض آب پر مىكنند و در اختيار حاجيان قرار مىدهند.البته موارد ديگرى هم وجود دارد كه تنها براى افراد خاصى،مستقيماً از چاه زمزم آب خارج نموده و به وسيلۀ كوزههاى ويژهاى در اختيار آنان قرار داده مىشود.حاجيان اعتقاد فراوانى به آب زمزم دارند.و اين آب را در ظرفهاى خاصى كه بدين منظور آماده كردهاند قرار مىدهند.
مكيان در برابر حديثى كه در اين باره وارد شده است: «ماء زمزم لما شرب له » ادعا مىكنند كه آب آن براى هر چيزى مفيد مىباشد.به طورى كه برخى از آنان حتى ادعا مىكنند كه اين آب گرسنه را نيز سير مىكند.گمان مىبرم كه خدمتگزاران چشمه،در فوايد آن مبالغه كردهاند به طورى كه در ذهن نوشندگان آن،وهمى به وجود آمده است.
زيرا استفاده كنندگان بر اساس اعتقاد خود هر يك برداشت خاصى از آن دارند:گروهى از آنان مىگويد:
لذتى كه در اين آب به شخص دست مىدهد در هيچ يك از آبها وجود ندارد.
برخى ديگر آن را شيرينتر از عسل و لذيذتر از شير به شمار مىآورند و عدهاى ديگر نظرى مخالف با آن دارند،به طورى كه«معرّى»در سرودۀ خود اين چنين آورده است: