196 چهارم، بجهت اينكه هاجر ديد كه آب جارى مى‌شود، از توهّم اينكه آب زيادتى كند و ضرر رساند، اطراف آن را به سنگ و خاك بست، و گفت : زمزم، (يعنى بايست، به لغت حبشه). و در حديث است كه اگر هاجر زمزم نمى‌گفت آب بر زمين جارى مى‌شد و چشمه‌اى معيّن مى‌شد؛ ولكن بعضى گفته‌اند هاجر از ترس آنكه مبادا آب ناپديد شود زمزم گفت.

و اين چاه را غير از زمزم، چند اسم ديگر هم اطلاق مى‌كنند :

1 - رَكَضۀ جبرئيل.

2 - سُقيا ¹ اسماعيل عليه السلام .

3 - حُفَيرَۀ ² عبدالمطّلب.

4 - مَصونة ³.

5 - طعام طعم.

6 - شفاء سُقم ⁴.

و نوشته‌اند كه : چون ابراهيم عليه السلام هاجر و اسماعيل را با قدرى آرد و مشكى آب گذاشته رفت، چون آب ايشان تمام شد و تشنگى بر ايشان غلبه كرد، پس هاجر مضطرب شده نظر بر كوه كرده، و فريادرسى بغير خدا نيافته، در آن وادى بسوى مابين صفا و مروه رفت، و فرياد زد كه : آيا در اين وادى مونسى هست ؟ پس بر كوه صفا بالا رفت كه شايد نشانى از آب پيدا كند و نيافت، پس به زير آمد و در ميان وادى، چون اسماعيل عليه السلام به نظرش نيامد، قدرى به شتاب رفت به سمت كوه مروه (و به اين جهت از براى مردان سنّت شد كه در ميان صفا و مروه در اينجا هروله نمايند، يعنى بسرعت روند و مانند شتر بدوند)، پس هاجر به مروه بالا رفت كه هم فرزند ⁵ را به نظر آرَد و هم نشانى از آب بيابد و نيافت، باز از مروه برگشت به صفا و از صفا به مروه، و از غايت