197حيرت تا به هفت مرتبه (و از اينجا سعى بين صفا و مروه، هفت مرتبه واجب شد)، پس از براى ديدن اسماعيل عليه السلام نزد او رفت، ديد كه در موضع چاه زمزم، نزد او آبى به هم رسيده، از محلّ سابيدن پاى او به زمين از شدّت گريه و تشنگى، چنانچه قاعدۀ اطفال است، پس هاجر از آن آب خورد و به اسماعيل عليه السلام خورانيد، و از توهّم اينكه مبادا آب زيادتى كند، اطراف او را به سنگ و خاك بست و گفت : زمزم ¹.

آب زمزم به همان حال باقى بود تا اينكه ابراهيم عليه السلام كعبه را ساخته به اتمام رسانيد، پس خدا وحى نمود به ابراهيم عليه السلام كه : بكن چاهى كه آب خوردن حاجيان از آن چاه باشد. و به روايتى : جبرئيل نازل شد و چاه زمزم را براى ايشان حفر نمود، پس جبرئيل گفت : فرود آى يا ابراهيم عليه السلام . پس ابراهيم عليه السلام به ته چاه رفت، جبرئيل گفت : كلنگ در چهار جانب چاه بزن و بسم اللّٰه بگو. پس آن حضرت كلنگ زد بر آن زاويه كه در جانب كعبه است و بسم اللّٰه گفت؛ پس چشمه‌اى جارى شد، و همچنين بر هر جانب كه زد و بسم اللّٰه گفت چشمه‌اى جارى شد. پس جبرئيل گفت : بخور يا ابراهيم، از اين آب و دعا كن خدا بركت دهد به اين آب براى فرزندانت. پس جبرئيل و ابراهيم عليهما السلام هر دو از چاه بيرون آمدند، پس جبرئيل گفت : يا ابراهيم، از اين آب بر سر و بدن خود بريز و طواف كن دور كعبه را كه اين آبى است كه خدا به فرزند تو، اسماعيل عليه السلام ، عطا فرموده. پس ابراهيم عليه السلام برگشت و اسماعيل عليه السلام او را مشايعت نموده تا بيرون حرم، و آن حضرت عليه السلام رفت و اسماعيل عليه السلام به حرم برگشت ².

مروى است كه ³ : در كعبه، دو غزال از طلا و پنج شمشير بود، چون قبيلۀ خزاعه به قبيلۀ جرهم غالب شدند و خواستند كه حرم را از ايشان بگيرند، جرهم آن شمشيرها و دو آهوى طلا را به چاه افكنده آن را با سنگ و خاك پر كردند، به نحوى كه اثرش ظاهر