188نيز از جملۀ آيات عجيبۀ آن، مُحاق ¹ حَصى ² بر جمره‌ها ³؛ چه اگر چنين نبودى بجهت كثرت رَمْى‌كنندگان ⁴، مقابل كوهى آنجا برآمدى و آن را پنهان كردى.

و از جملۀ آيات : ازدحام ناس و تعظيم همه بر آن خانه، و اشكبار شدن چشمها زمان نظر كردن بر آن، و گنجايش مسجدالحرام به ازدحام كثير، و طلب شفاى مريض با آن.

و از جملۀ آيات است : حجرالاسود و حطيم و زمزم و اركان بيت اللّٰه و تمامى مشاعر.

و از جملۀ آنها است : مقام ابراهيم عليه السلام (و آن سيُّمِ سنگهايى است كه شهرت تمام دارد)؛ و كلمۀ مقام ابراهيم در آيۀ شريفه، مبتداى محذوف الخيرِ است، يعنى بعضى از آيات بيّنات مذكوره، موضع استادن ابراهيم عليه السلام است، و آن سنگى است كه اثر قدم ابراهيم عليه السلام بر آن است، و آن يك آيه نيست بلكه چهار آيه است :

اوّل، نقش برداشتن آن سنگ از قدمهاى ابراهيم عليه السلام .

دوّم، فرو رفتن قدم آن حضرت تا به كَعبين ⁵.

سيُّم، بقاى اثر آن قدم مدّت متمادى.

چهارم، محفوظ بودن آن سنگ از زوال، با وجود كثرت دشمنان در چندين هزار سال.

و در تأثّر آن سنگ به قدم ابراهيم عليه السلام سه روايت به نظر رسيده :

1 - مروى است كه : اسماعيل عليه السلام ، زنى از عمالقه تزويج كرد، چون ابراهيم عليه السلام مشتاق ديدن اسماعيل عليه السلام شد بر الاغى ⁶ سوار شده و ساره عهد گرفت كه فرود نيايد تا برگردد؛ چون به مكّه آمد هاجر فوت شده بود، زن اسماعيل عليه السلام را ديد، فرمود كه شوهرت كجا است، گفت : به شكار رفته، پرسيد كه حال شما چگونه است ؟ گفت : حال ما سخت است، و زندگانى ما به دشوارى مى‌گذرد، و تكليف فرود آمدن نكرد.

ابراهيم عليه السلام گفت : چون شوهرت بيايد بگو مرد پيرى آمد و گفت عتبۀ خانه‌ات را تغيير