131رسيده اين است 1 :
اوّل بدرستى كه حقيقت و ماهيّت انسان موجود است به وجود فردى از افراد آن، و شامل است به جميع افراد انسان، موجود باشد يا نه، ولكن فرد خاصّ و معيّن از انسان؛ پس نمى‌گردد فرد خاصّ و جزيى از او مادامى كه موجود نشده، پس ابراهيم عليه السلام به كلمۀ هلمّ كه مفرد است، نداى حقيقت انسان و طبيعت واحدۀ آن نموده، كه شامل شود بر موجود و غير موجود، و اگر هلمّوا مى‌گفت، از اين خطاب، معدود معيّن استفاده مى‌شد، و بر معدومين در آن زمان شموليّت نمى‌رسانيد.
دوّم بدرستى كه علماى بلاغت ذكر نموده‌اند كه : استغراقِ مفرد، اشمل است از استغراق جمع، چنانكه زمخشرى در چند موضع از كتاب كشّاف تصريح به اين مطلب نموده، پس ارادۀ ابراهيم عليه السلام استغراق جميع افراد ناس بوده [ اعمّ] از حاضر و غايب.
سيُّم بدرستى كه صيغۀ خطاب شامل نمى‌شود غير موجود را مگر مجازاً و با قرينه، و با جمع قرينه‌اى ندارد كه دلالت كند به شموليّت آن به غير موجودين، بخلاف مفرد؛ پس بدرستى كه قراين حاليّه و مقاليّه، قائم است به عدم ارادۀ خطاب به معيّن، و در علم معانى، مقرّر است اينكه بسا اوقات ترك مى‌شود خطاب با معيّن، به غير، بجهت قصد عموم و ارادۀ جميع اشخاصى كه به اين خطاب صلاحيّت داشته باشد؛ چنانچه در آيۀ شريفه «وَ لَوْ تَرىٰ إِذْ وُقِفُوا عَلَى النّٰارِ» 2 كه كلمۀ تَرىٰ در لغت عرب موضوع است بر خطاب، با معيّن، ولكن از خطاب معيّن، عدول نموده شده بر معيّن و غير آن، بجهت شمول موعظه و تنبّه به همه، از مخاطب و غير آن.
بشارة : آن كسانى كه در دنيا حجّ كردنى نبودند، و لهٰذا لبّيك نگفته‌اند بر [ دو] قسم مى‌باشند :