223
اختلاف مذاهب چهارگانه با يكديگر
پرسش: آيا مذهب چهارگانه با يكديگر اختلاف دارند؟ آيا هيچ يك از نظرات آنها با نص قرآن مخالف است؟
پاسخ: يكى از اعمال مسلم آن در باب طهارت، وضو و غسل با آب مطلق و پاك مىباشد. خداوند در قرآن مجيد مىفرمايد: إِذٰا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاٰةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرٰافِقِ ؛ «چون براى اقامه نماز برخاستيد پس صورت و دست هايتان را تا مرفق بشوييد.» 1 اين آب بايد پاك باشد و اگر يافت نشد، بايد تيمم نمود. در سوره نسا آمده است: فَلَمْ تَجِدُوا مٰاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ ؛ «چون آب نيابيد پس با خاك پاك تيمم كنيد و به صورت و دستهايتان مسح بكشيد.» 2 از اين دو آيه استنباط مىشود كه براى نماز خواندن راه حل ديگرى وجود ندارد. اين حكم مورد اتفاق شيعيان، مالكىها و شافعىها مىباشد. امام اعظم ابوحنيفه كه غالب فتواهايش بر اساس قياس است، حكم مىدهد كه اگر در سفر آب نيافتيد، عمل غسل و وضو را مىتوان با نبيذ (آب خرما) انجام داد. اين مطلب در صحيح بخارى نيز تأييد شده به طورى كه بخارى در صحيح خود فصلى را با عنوان
«لا يجوز الوضوء بالنبيذ ولا المسكر» دارد. امام فخر رازى نيز در جلد سوم تفسير مفاتيح الغيب خود در ذيل آيه تيمم مىگويد: «شافعى وضو با آب خرما را جايز نمىداند حال آنكه ابوحنيفه آن را در سفر جايز مىداند.» 3 برخى دليل ابوحنيفه را حديثى از ابو زيد مولى عمر بن حريت نقل مىكنند كه ابن مسعود در ليلة الجن با رسولاللّٰه صلى الله عليه و آله بود و چون آب نداشتند حضرت فرمود: چون هم خرما و هم آب، پاك بوده است با همان آب خرمايى كه دارى مىتوانى