455
4. مسير بصره
وقتى از مسير بصره سخن مى‌گوييم بايد توجه داشته باشيم كه مقصود دو راه است:
يكى، راه خشكى كه از شرق به غرب، عرض بيابان شمال جزيرة العرب طى شده و كاروان به مدينه يا مكه مى‌رسد و در جايى با راه جبل تلاقى مى‌كند.
دوم، راهى است كه از حاشيه خليج فارس به سمت جزيرة العرب رفته و به راه لحسا شهرت دارد. اين مسير از حوالى رياض مى‌گذرد و به سمت حجاز مى‌رود.
راه ياد شده تا اين اواخر به عنوان راه خشكى مورد استفاده زائران ايرانى بود و در حال حاضر ماشين سواران مناطق حاشيه‌اى خليج فارس از آن براى رفتن به رياض و حج استفاده مى‌كنند.
مناسبت‌ترين راه براى بيشتر حجاج ايرانى، سفر به بغداد و از آنجا به شهر بصره بود.
اين راه در قرن دهم هجرى، از نظر عثمانى، راه مطلوبى نبود. تأثير مناقشات موجود ميان دو امپراتورى مسلمان بر روى حجاجى كه از قلمرو ايرانى به حج آمده‌بودند، بسيار متفاوت‌تر بود.
يكى از اين مسائل، مربوط به راه بصره بود كه دشوارى‌هاى زيادى داشت و غالباً بسته بود و حجاج مجبور بودند از راه ديگر بروند.
دليل مسدود شدن مسير بصره آن بود كه در بين اين راه، گروه‌هاى بدوى ساكن بودند كه عثمانيان هيچ كنترلى بر روى آنان نداشتند و دولت نيز از توافق ايشان با حكومت صفوى در زمان حج واهمه داشت.
از طرف ديگر امپراتورى عثمانى مى‌بايست به خواسته‌هاى بزرگان بصره، كه بندر استراتژيك بصره را در كنترل خود داشتند، توجه مى‌نمود؛ زيرا بسته شدن راه بصره ضربه‌هاى اقتصادى زيادى متوجه آنان مى‌كرد. عثمانيان رفت و آمد حجاج از اين مسير را، هر از گاهى ممنوع مى‌كردند كه سبب اين امر هم عدم تضمين سلامت حجاج اين مسير از طرف عثمانيان بود.