441
راه‌هاى حج در دوره صفويه
اسرا دوغان
ميقات حج، ش 57
نوشتار پيش‌رو راه‌هاى وصول حاجيان به مكه را در دوره صفويه مورد بررسى و پژوهش قرار داده است. نگارنده در ابتداى مقاله درباره سفرنامه اوليا چلبى توضيحاتى ارائه كرده است. سفرنامه اوليا چلبى مفصل‌ترين نوشته در خصوص مكه و مدينه و يكى از باارزش‌ترين سفرنامه‌هاست. نويسنده نخست به مسير حج ايرانيان پرداخته است. ايرانيان دو راه عمده براى حج داشتند؛ هر چند اين دو راه، گاه به چند راه فرعى منتهى مى‌شد؛ يكى راه جبل از بغداد يا بصره به سمت حجاز و ديگرى راه شام. ايشان در ادامه مسيرهاى انتخابى ايرانيان را مطرح كرده، به مسير آناتولى مى‌پردازد و شرحى درباره آن راه و مشكلاتش مى‌دهد. مسير شام، دومين مسيرى است كه نگارنده آن را مطرح كرده و توضيحاتى پيرامون آن ارائه كرده است. راه‌ها و مسيرهاى ديگر حج در دوره صفويه، مسير بغداد، مسير بصره و مسير دريا بوده است كه نگارنده هر يك را در محورى مستقل مورد بررسى قرار داده است.
در موسم حج‌گزارى، كه دولت عثمانى ميزبان آن بود، محمل روم، مصر و يمن به سوى حجاز حركت مى‌كردند. 1 تا سال 1301، محمل مصر از راه عقبه و يا از راه القصير به وسيله كشتى به سوئز مى‌رفت. 2